شادمانی و خنده، بخشی از فرهنگ زندگی است.
مولوي در ديوان شمس ميفرمايد :
گرچه من خود ز عدم دلخوش و خندان زادم
عشق آموخت مرا، شكل دگر خنديدن
به صدف مانم، خندم چو مـــرا درشكننــــــد
كارِ خامان بود از فتح و ظفر خنديدن
خنده و شادمانی در ادب فارسی سه نوع متفاوت است و هر کدام با هدف و شیوه ی بیانی متفاوت از سایرین ممتاز و جدا می شود...
همانگونه که گفتیم، با کنار هم قرار دادن ارکان عروضی و تغییر چیدمان هجاها، میتوان اوزان بسیاری را ساخت که البته تنها تعدادی از آنها مطبوع شنونده قرار میگیرند. اوزان شعر فارسی از سیصد وزن تجاوز نمیکنند و نیز شاید بتوان گفت که در میان آنها بیش از پنجاه وزن به صورت عام وجود ندارد. وزنهای معروف شعر فارسی که محمدکاظم کاظمی در کتاب روزنه آنها را فهرست کرده است، در ذیل آورده شدهاند.
وزن شعر فارسی از نوع وزنهای کمّی- هجایی است که تنها با تکیه بر این خاصیت، بیش از 400 وزن 1 مطبوع خلق کرده است. دستهبندی «اوزان شعر فارسی» از مقولههایی است که هنوز بهصورت کامل از قوانین دستوپاگیر سنتی رهایی نیافته است. عروض جدید با کسانی چون خانلری، فرزاد و الول ساتن گامهایی در این زمینه برداشت؛ اما اشتباهات زیاد در کار هرکدام از این افراد و نداشتن قواعدی روشن و علمی نتوانست عروض سنتی را یکسره به دور افکند. پس از سالها، اخیراً ابوالحسن نجفی توانسته است نتایج تحقیقات چندسالۀ خود را، که بعضاً بهصورت مقاله هم درآمده است، در قالب روشی برای طبقهبندی وزن شعر فارسی تبیین کند؛ که البته بینقص هم نبوده است. این پژوهش برآن است تا با بهرهگیری از ایدۀ نجفی، ضمن رفع نواقص کار ایشان، برای سایر اوزان باقاعده (که از نظر نجفی نامطبوع شناخته شده است) نیز روشی را بیان کند.
در کل سه نوع پارادوکس داریم:
۱- به صورت ترکیب که یا ترکیب اضافی است مثل دولت فقر، صدای سکوت و ... یا ترکیب وصفی است مثل آتش سرد، جمع پریشان، شتاب ساکن، فریاد بیصدا
۲- نسبت دادن دو صفت یا ویژگی متضاد به یک چیز یا شخص:
همچو نی زهری و تریاقی که دید:
نی هم زهر است و هم پادزهر
مثال عشق پیدایی و پنهان.
پیدا و پنهان بودن عشق و یار
۳- پارادوکسهای معنایی: این نوع پارادوکسها در یک جمله یا یک مصراع یا بیت وجود دارند و لازمهی فهمیدن و تشخیص آنها نیاز به معنی کردن جمله داریم و در حقیقت این نوع پارادوکسها سختترین نوع پارادوکس هستند.
شاخص ها عناوین یا القابی هستند که پیش از اسم (معمولاً اسمخاص) یا پس از آن بدون کسره می آیند.
بعضی کلمات که میتوانند شاخص واقع شوند :
خواجه ،، سلطان ،شاه، میرزا ،ملا، بابا، قاضی ،علامه، سید، امام ،شهید،امیر، خان و...
#نکته های دستوری
ای پیک راستان خبر یار ما بگو